إِ نَّ شَرَّ الدَّوابِ عِندَ اللّهِ الصُّمُّ البُكمُ الَّذين لا يَعقِلُونَ . « 1 » همانا بدترين جنبندگان نزد خداوند لالها و كرهايى هستند كه درك نمى كنند . آرى ، انسانى كه جلوش باز باشد ، و دست به هر عملى كه دلخواه اوست بزند ، زيانش براى خود او و جامعه اش از هر درنده اى بيشتر است . گفتار ما در اين چند جلسه ، به خواست پروردگار عالم و لطف حضرت بقيه اللّه ( عج ) در اين باره است كه عوامل جلو گيرندهء اين انسان كدام است ؟ در اين زمينه نظريه هايى مطرح شده است كه بايد دربارهء آنها صحبت كنيم و ببينيم چه چيزهايى مى توانند جلو طغيان انسان را بگيرند . قدر و منزلت انسان قبل از ورود در بحث اصلى ناگريز از بيان مقدّمه اى هستم و آن اين است كه انسان موجود بسيار عجيبى است . همين انسان كه در صورت باز بودن پيش روى او و نداشتن كنترل كرده ، جنايتكار پستى مىشود ، هم او اگر غرائزش را كنترل ، بر نفس امّاره اش غالب شود به مقام بسيار والايى دست مى يابد . امير المومنين على ( ع ) در اين باره مى فرمايد : أتزعَمُ جِرمٌ صَغيرٌ * وفيك انطوَى العالَمُ الاكبَر

--> ( 1 ) سوره انفال آيه 22